Subtiel en minder subtiel

Subliminale boodschappen

26 oktober 2006 | Erik Derycke Trouwe lezers van deze column weten dat persberichten vaak een bron van vermaak vormen. Onlangs was het weer van dat. De komkommertijd was nog niet helemaal voorbij toen Panda Software, een maker van beveiligingssoftware, ons liet weten dat het een nieuw soort spammail had onderschept die gebruikmaakt van subliminale boodschappen om de lezer te beïnvloeden.

Wij citeren: "Op het eerste zicht gaat het om een gewone advertentie waarin aandelen worden aangeprezen. De boodschap is echter geen statisch beeld, maar bevat ook een reeks beelden die extreem snel worden afgespeeld. Drie van de vier beelden bevatten het woord 'Buy!' (Koop!)."

De beelden in kwestie blijven maximaal 40 milliseconden zichtbaar - te weinig om ze bewust te zien, maar voldoende om ze onbewust (of is het onderbewust) te registreren en er gevolg aan te geven - en dus meteen de aangeprezen aandelen te kopen.

Subliminale boodschappen! Het was lang geleden dat wij daar nog eens iets over gehoord hadden. Het idee op zich gaat al een halve eeuw mee. In 1957 liet marktonderzoeker James Vicary tijdens een filmvoorstelling tekstframes inlassen waarop Drink Coca-Cola en Eat popcorn te lezen was.

De tekst werd gedurende één vierentwintigste van een seconde getoond, en het idee was dat de toeschouwer de boodschap 'subliminaal' zou oppikken. Volgens Vicary steeg de verkoop van popcorn en cola in die bewuste bioscoop met 57,5 en 18,1 procent, wat erop wees dat de boodschap inderdaad aankwam.

Trouwe lezers weten wat wij van marktonderzoekers denken, en inderdaad: vijf jaar later gaf Vicary toe dat hij de resultaten vervalst had. Sindsdien heeft geen enkel experiment kunnen aantonen dat subliminale beïnvloeding werkt.

De kat was echter uit de zak, en wereldwijd ontstond er beroering over de mogelijkheden dat onschuldige kinderzieltjes bedorven zouden worden door subliminale berichten in tekenfilms, tieners door subliminale boodschappen in rocksongs, en volwassenen door subliminale politieke propaganda. En nu hebben de spammers het dus ontdekt. Geeuw!

Dezelfde dag nog kregen wij ook een geheel onsubliminale boodschap te zien. Bij het opstarten van onze pc kregen wij plots het bericht "This copy of Windows is not genuine. You may be the victim of software counterfeiting", te lezen. Het inlogvenster van onze Windows XP Pro vertelde hetzelfde en gaf ons via een weblink de optie om 136 euro neer te tellen om onze versie te legitimeren.

Indien wij dit verzuimden, zouden wij voortaan updates en extra software aan onze neus zien voorbijgaan. Datzelfde bericht bleef op zeer opdringerige wijze in onze systeembalk opduiken. We waren het slachtoffer geworden van het nieuwe WGA Notifications-programma, dat zich op slinkse wijze op onze pc had geïnstalleerd en daar nu middels die vreemde pop-ups het geld uit onze zakken wou slaan.